वयाच्या २६ व्या वर्षी पतीचं निधन, पदरी ५ मुलं, निवडलं असं काम ज्यामुळे भल्याभल्यांचा उडतो थरकाप, कोण आहे ही धाडसी मंजू देवी.

 बहुतेक पुरुष आणि महिलांना पोस्टमॉर्टेम या नावाची भीती वाटते पण मंजू देवींना त्याची भीती वाटत नाही. त्यांनी एकट्यानेच हजारो मृतदेहांचे पोस्टमॉर्टेम केले आहे. २४ वर्षांत मंजू देवीने २० हजारांहून अधिक मृतदेहांचे शवविच्छेदन केले आहे.’पोस्टमॉर्टेम’ हे नाव ऐकताच आपल्या डोळ्यांसमोर एका सरकारी रुग्णालयाची आणि त्याच्या कोपऱ्यात पोस्टमॉर्टेम हा शब्द लिहिलेल्या खोलीची प्रतिमा तरळू लागते. सामान्यतः असे मानले जाते की पुरुष थोडे कठोर मनाचे असतात त्यामुळे ते न घाबरता अशी कामे करतात. महिलांना कोमल हृदयाचे मानले जाते. काही महिला याला अपवाद ठरतात. आजकाल महिला, पुरुष जे काम करतात किंवा करू शकतात ते सर्व करतात. यात पोस्टमॉर्टेम सारख्या अंगाचा थरकाप उडवणाऱ्या कामाचाही समावेश होतो. थरकाप अशा करिता की २४ तास मृतदेहांशी संबंध येतो. बिहारची मंजू देवी या अपवादाचे एक उदाहरण आहेत.बहुतेक पुरुष आणि महिलांना पोस्टमॉर्टेम या नावाची भीती वाटते पण मंजू देवींना त्याची भीती वाटत नाही. त्यांनी एकट्यानेच हजारो मृतदेहांचे पोस्टमॉर्टेम केले आहे. २४ वर्षांत मंजू देवीने २० हजारांहून अधिक मृतदेहांचे शवविच्छेदन केले आहे. मंजू देवींना आता आकडेही आठवत नाहीत. वयाच्या २६ व्या वर्षी विधवा झाल्यानंतर, तिने पाच मुलांना वाढवण्यासाठी हे कठीण काम निवडले.

जे नंतर तिच्या उपजीविकेचे साधन बनले.मंजू देवी समस्तीपूर , बिहार येथे राहतात . तिची कहाणी एका सामान्य स्त्रीसारखी सुरू झाली. तिचे जग लग्न, मुले आणि नवरा यांच्यापुरते मर्यादित होते. पण नंतर तीने निवडलेला मार्ग प्रत्येकजण स्विकारू शकत नाही. मंजूने सांगितले की तिचे लग्न लहानपणीच झाले होते. वयाच्या २६ व्या वर्षापर्यंत तिला पाच मुले झाली. मग अचानक तिच्या पतीचे निधन झाले. मुलांच्या संगोपनाचा संपूर्ण भार तिच्यावर पडला. एकट्या महिलेला काम मिळणे खूप कठीण होते. त्यातच मंजू देवींनी असे काही करण्याचा निर्णय घेतला जे करण्याचा विचारही कोणी करू शकत नाही. ते काम म्हणजे पोस्टमॉर्टेम असिस्टंट बनण्याचे.आपल्या मुलांना वाढवण्यासाठी, मंजू देवी यांनी पोस्टमॉर्टेम असिस्टंटची नोकरी स्वीकारली. तथापि, वैद्यकीय दृष्टिकोनातून हे काम खूप महत्वाचे आहे. पण, कोणत्याही महिलेसाठी ते निश्चितच कठीण आहे. क्वचितच कोणतीही महिला ही नोकरी निवडते.

पण मंजूसमोर एकच पर्याय होता – जीवन आणि परिस्थिती. मंजूने जेव्हा हे काम सुरू केले तेव्हा ती २६ वर्षांची होती. आता २४ वर्षांनंतर, त्यांच्या मते, त्यांनी २० हजारांहून अधिक मृतदेहांचे शवविच्छेदन केले आहे.मंजू देवी म्हणतात की पहिले पोस्टमॉर्टेम त्यांच्यासाठी सोपे नव्हते पण डॉक्टरांच्या सूचनेनुसार त्यांनी त्यांचे काम पूर्ण केले. पहिल्यांदा हे काम करुन घरी आल्यानंतर तिने काही खाल्ले नाही आणि नीट झोपूही शकले नाही. आता, २४ वर्षांनंतर, मंजू देवी एक व्यावसायिक पोस्टमॉर्टम परीक्षक बनल्या आहेत.मंजू देवीची कहाणी आपल्याला शिकवते की कठीण काळातही आपण हिंमत सोडू नये. तीने आपल्या मुलांसाठी एक कठीण काम निवडले आणि त्यात यश मिळवले. तीची कहाणी प्रेरणादायी आहे. मंजू देवीची कहाणी दाखवते की एक स्त्री किती मजबूत असू शकते. त्यांनी समाजाची भीती मोडून काढली आणि एक आदर्श निर्माण केला. त्यांची कहाणी अडचणींना तोंड देणाऱ्या प्रत्येकासाठी प्रेरणादायी आहे. मंजू देवी यांनी हे सिद्ध केले की जर मनात समर्पण असेल तर कोणतेही काम कठीण नसते.